کتاب فرزندپروری

به کتاب «انسان‌پروری» خوش آمدید. خیلی خوشحالم که دارید این کتاب را می‌خوانید. همین که این کتاب را مطالعه می‌کنید نشان می‌دهد که به فرزندپروری اهمیت می‌دهید و می‌خواهید این کار را به بهترین شکل انجام دهید؛ این عالی است. فرزند شما نیاز دارد که شما به عنوان یک والد، دربارهٔ هدف‌های خود فکر کنید و ابزارهای لازم برای انجام آن‌ها را در اختیار داشته باشید. اگر در این مسیر احساس سردرگمی کرده‌اید، طبیعی است. این روزها راهنمایی‌هایی که دربارهٔ تربیت فرزندان وجود دارد، آن‌قدر زیاد و گاهی متناقض هستند که تشخیص درست از غلط، مهم از غیرمهم، اولویت‌ها و مسائلی که باید نادیده گرفته شوند و نحوهٔ واکنشِ درست، وقتی فرزندتان مطابق انتظارات عمل نمی‌کند دشوار شده است.

بیایید از مهم‌ترین وظیفه در رشد فرزندتان شروع کنیم: او باید بفهمد که چه کسی است—مهارت‌ها، ترجیحات، باورها، ارزش‌ها، ویژگی‌های شخصیتی، اهداف و مسیر زندگی‌اش را شناسایی کند-با این موضوع راحت باشد و سپس همان زندگی که با این موارد همخوانی داشته باشد را دنبال کند. شما هم به عنوان والد وظیفه‌ای مشابه دارید: شما نیز باید بفهمید که فرزندتان چه کسی است، با این شناخت راحت باشید و سپس به او کمک کنید تا همان زندگی که با هویت واقعی او هماهنگ باشد را داشته باشد. البته شما هم می‌خواهید تأثیرگذار باشید. دوست دارید فرزندتان از تجربیات، خرد و ارزش‌های شما بهره‌مند شود و بتواند به‌طور مؤثر با انتظارات تحصیلی، اجتماعی و رفتاری دنیای واقعی کنار بیاید.

ایجاد تعادل میان تأثیرگذاری و کمک به فرزندتان برای زندگی مطابق با هویت واقعی خودش، چالش بزرگی است. بیشتر اختلاف‌ها و درگیری‌ها بین والدین و فرزندان زمانی پیش می‌آید که این تعادل به هم می‌خورد. رویکرد همکارانه، غیرتنبیهی و غیرتقابلی به فرزندپروری که در این کتاب توضیح داده شده است به شما کمک می‌کند تا این تعادل را حفظ کنید و ارتباط خود را با فرزندتان باز نگه دارید.

اما همان‌طور که از عنوان کتاب پیداست این کتاب دو هدف را دنبال می‌کند. بله، شما قطعاً می‌خواهید رابطه‌تان با فرزندتان خوب پیش برود و فرزندتان بتواند از عهدهٔ خواسته‌ها و انتظارات دنیای واقعی برآید. همچنین می‌خواهید به شیوه‌ای فرزندپروری کنید که ویژگی‌های مثبت ذات انسانی را در او پرورش دهد. ما انسان‌ها توانایی انجام اعمال فداکارانه و همچنین اعمال ناپسند را داریم. غرایز ما می‌توانند ما را به اعمال شگفت‌انگیزی از شفقت و همکاری وادار کنند اما گاهی هم به بی‌توجهی، تعارض و فروپاشی منجر شوند. ما ظرفیت ویژگی‌هایی مانند همدلی، صداقت، همکاری، درک تأثیر اعمالمان بر دیگران، درک دیدگاه دیگران و حل اختلافات بدون ایجاد تعارض را داریم. این‌ها ویژگی‌هایی هستند که دنیای واقعی از فرزند شما انتظار دارد اما این ویژگی‌ها باید پرورش داده شده و تقویت شوند. رویکرد فرزندپروری که در این کتاب توصیف شده است به شما کمک می‌کند تا این مأموریت را نیز به انجام برسانید.

همانند بسیاری از والدین ممکن است حفظ تصورِ آن نوع والدی که می‌خواهید باشید در این شلوغی‌های زندگی روزمره سخت باشد. وقتی هر روز درگیر نظافت فرزندتان، تکالیف مدرسه، کارهای خانه، فعالیت‌های ورزشی، برنامه‌های دوستانه، سرویس مدرسه، انواع آزمون‌ها و یا کنکور هستید ممکن است به‌راحتی این فراتصویر را از دست بدهید اما حفظ این چشم‌انداز ارزشش را دارد، نه تنها برای رابطهٔ شما با فرزندتان بلکه به این دلیل که چالش‌هایی که گونهٔ انسانی و دنیای ما با آن‌ها روبه‌رو هستند بهترین غرایز و اعمال شما و او را می‌طلبند. باید سطح بازی‌مان را ارتقا دهیم و این کار از نحوهٔ تربیت فرزندانمان آغاز می‌شود.

حالا یک توضیح کوتاه دربارهٔ خودم. من پدر دو فرزند هستم که هر دو حالا نوجوان هستند، پس تجربه‌های شخصی زیادی از اوج‌ها و فرودهای فرزندپروری دارم. این تجربه، یکی از جذاب‌ترین و در عین حال پربار‌ترین تجربه‌های زندگی من بوده است. همچنین بیش از 25 سال است که به عنوان یک روان‌شناس بالینی، با کودکانی کار می‌کنم که چالش‌های اجتماعی، احساسی یا رفتاری دارند. در این مدت با هزاران کودک در زمینه‌های مختلف در خانواده‌ها، مدارس، بیمارستان‌های روان‌پزشکی، مراکز نگهداری و حتی زندان‌ها کار کرده‌ام. آیا آموزش‌ها و تجربیات روان‌شناسی در تربیت فرزندانم به من کمک کرده‌اند؟ احتمالاً بله؛ اما درست مثل هر والد دیگری من هم مجبور بودم فرزندانم را بشناسم، بفهمم که چه کسانی هستند و از همان‌جا شروع کنم. همچنین مجبور شدم در مقاطع مختلف خودم را تطبیق دهم، چون فرزندانم مدام در حال رشد و تغییر بودند.

در اولین کتابم «کودک انفجاری»، رویکردی برای فرزندپروری کودکانی با چالش‌های رفتاری توضیح دادم—رویکردی که اکنون با عنوان «راه‌حل‌های مشارکتی و پیشگیرانه»[1] شناخته می‌شود. این رویکرد به مراقبان کمک می‌کند تا کمتر بر اصلاح رفتار کودکان تمرکز کنند و بیشتر با کودکان همکاری کنند تا مشکلاتی که باعث ایجاد این رفتارها شده است حل شود. شما در این کتاب مطالب زیادی دربارهٔ این رویکرد خواهید خواند زیرا این رویکرد به همان اندازه برای کودکانی که مشکلات و رفتارهایشان به‌اصطلاح عادی‌تر است نیز کاربرد دارد. واقعیت این است که تفاوت زیادی بین کودکان «عادی» و آن‌هایی که ممکن است به‌عنوان چالش‌برانگیزتر شناخته شوند وجود ندارد. بله، برخی از کودکان نسبت به دیگران پرخاشگرتر و ناپایدارتر هستند، برخی پرحرف‌اند و برخی دیگر آرام یا کاملاً غیرکلامی هستند. بعضی‌ها از شرایط مساعدی برخوردارند؛ برخی دیگر مسیر سخت‌تری را طی کرده‌اند. برخی با والدین زیستی خود زندگی می‌کنند، برخی دیگر با یکی از والدین، ناپدری، نامادری، پدرخوانده، مادرخوانده، پدربزرگ و یا مادربزرگ. برخی در تحصیل مشکل دارند، برخی در پیدا کردن دوستان دچار سختی‌اند. گروهی دیگر با استفاده بیش‌ازحد از مواد، بازی‌های ویدئویی یا شبکه‌های اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. برخی آرزوهای بزرگی دارند و برخی دیگر اصلاً دربارهٔ آینده فکر نمی‌کنند.

اما همهٔ آن‌ها به یک چیز نیاز دارند: والدین و مراقبانی که بدانند چگونه تعادل بین انتظارات و مهارت‌ها، ترجیحات، باورها، ارزش‌ها، ویژگی‌های شخصیتی، اهداف و مسیر کودک را حفظ کنند؛ کسانی که بتوانند این تعادل را به زندگی روزمره بیاورند؛ کسانی که به آن‌ها کمک کنند تا در حل مشکلاتی که زندگی‌شان را تحت تأثیر قرار می‌دهد مشارکت کنند؛ و کسانی که این کارها را به شیوه‌هایی انجام دهند که بهترین غرایز انسانی را پرورش دهد.

 برای خلق شخصیت‌های این کتاب از تجربیاتم با تعداد زیادی از کودکان و والدینی الهام گرفته‌ام که با آن‌ها در ارتباط بوده‌ام اما این شخصیت‌ها ترکیبی از چندین شخصیت واقعی هستند. همچنین چند داستان سریالی در کتاب وجود دارد که برای توضیح بسیاری از موضوعات و استراتژی‌ها به‌کار رفته‌اند. البته بسیار امیدوارم که خودتان و فرزندتان را در این شخصیت‌ها و داستان‌ها ببینید.

برای برخی خوانندگان ایده‌های این کتاب ممکن است آشنا باشد. دیگران ممکن است این ایده‌ها را کاملاً جدید بیابند. ممکن است چیزهایی بخوانید که با شیوه‌های کنونی تفکر شما هماهنگ نباشد و استراتژی‌ها کمی برایتان عجیب به نظر برسند اما اجازه دهید این ایده‌ها کمی در ذهن شما جا باز کند و این استراتژی‌ها را بیش از یک یا دو بار امتحان کنید؛ احتمال زیادی وجود دارد که کم‌کم آن‌ها را دوست داشته باشید.

راس گرین

پورتلند، مین